Độc đáo kiến trúc dinh thự họ Vương ở Hà Giang

Giữa thung lũng của cao nguyên đá Đồng Văn, nổi lên một khu đất hình mai rùa, được ví như là “thần Kim Quy”. Phía trước ngôi nhà là hai quả núi hình mâm xôi tượng trưng cho cuộc sống đầy đủ, ấm no. Khu dinh thự họ Vương là di tích kiến trúc nghệ thuật độc đáo thuộc xã Lũng Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Dinh thự do ông vua Mèo Vương Chính Đức xây dựng. Vương Chính Đức vốn là người lao động của thổ ty Hoàng Tự Bình nhưng lại có uy tín trong vùng nên được Pháp cân nhắc làm chánh tổng. Khi  Hoàng Tự Bình già yếu, Vương Chính Đức lên thay. Sau khi vua Mèo đệ nhất Vương Chính Đức mất, người con trai thứ hai của ông là Vương Chí Sình (vua Mèo đệ nhị) đã đứng ra chèo lái sự nghiệp nhà họ Vương.<!—->

Dinh thự họ Vương là chỗ kiêm pháo đài của dòng họ Vương Chính Đức, nơi đây lưu giữ bằng chứng phản ánh chế độ  thổ ty phong kiến miền núi điển hình của dân tộc Mông ở Đồng Văn, Hà Giang. Gọi là “Nhà Vương” bởi nó như một pháo đài của “vua Mèo” Vương Chính Đức, vừa là nơi ở vừa là nơi làm việc của gia tộc họ Vương. Để khẳng định vai trò và quyền uy của mình, vua Mèo đã cho xây dựng một khu tư dinh bề thế, với nhiều công trình  phụ trợ khác làm nổi bật nét vương giả giữa vùng cao nguyên. Kiến trúc nhà Vương mô phỏng một phần kiến trúc đời Thanh (Trung Quốc) kết với hoa văn của người Mông, là sự hoà quyện giữa các nguyên liệu được chế biến ngay tại địa phương như: đá xanh, gỗ sa mộc và ngói đất nung lợp theo lối âm dương. Trải qua bao nắng mưa, bão gió, có chỗ đã bị thời gian mài mòn nhưng về cơ bản khu dinh thự họ Vương vẫn giữ được hình dáng xưa cũ. Kiến trúc dinh thự họ  Vương gồm tiền dinh, trung dinh và hậu dinh được  thiết kế mang phong cách quyền quý thời phong kiến. Dinh thự họ Vương được xây trong khoảng 10 năm và tốn khoảng 150 nghìn đồng bạc trắng. Hầu hết thợ xây dựng là người Hồi vùng Vân <!—->Nam (Trung Quốc) và những tốp thợ người Mông giỏi nhất. Toàn bộ khu nhà dài 46m, chiều ngang 22m, cao hơn 10m gồm 4 nhà ngang, 6 nhà dọc, đều được làm 2 tầng với tổng số 64 buồng. Tường nhà được chình bằng đất sét. Móng nhà làm bằng đá, bên trong ghép  ván, cột kèo bằng gỗ, sàn lát ván gỗ, mái lợp ngói máng, hiên nhà lợp ngói ống trang trí hoa văn chữ “thọ”, đến nay các tấm  lợp vẫn giữ được nguyên bản. Bước chân lên 15 bậc đá vào trong dinh, ngay cổng đầu tiên du khách sẽ thấy tấm hoành phi sơn son, thếp vàng có chữ “Biên chinh khả phong” có nghĩa là “chính quyền biên cương này mạnh” theo sử sách ghi lại, bức hoành phi này do vua Nguyễn ban phong cho Vương Chính Đức. Dinh thự họ Vương có nhiều phòng nhỏ riêng biệt dành cho con, cháu, các bà vợ, phòng cho người hầu và quân lính. Có cả phòng sưởi cho mùa đông, bể bơi bể tắm sữa dê được đục từ đá nguyên khối. Phía trên ba căn phòng chính của toà dinh thự có hai lô cốt, trước đây cả ngày lẫn đêm đều có lính canh gác thường trực nhìn ra bốn phía toà nhà. Tường thành được xây cao vút, có quân lính bảo vệ khó có thể đột nhập từ bên ngoài. Phía sau nhà có một bể chứa rất lớn, được xây toàn bộ bằng đá, thiết kế để hứng nước mưa từ trên các dãy nhà xuống. Do nằm trong vùng thường xuyên bị khô hạn nên ngày nay chiếc bể nước này là nguồn cung cấp nước chính cho nhân dân ở Sà Phìn. Ngày nay, khu dinh thự của vua Mèo xưa đã được Nhà nước xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia nên không ai ở đó nữa mà chủ yếu để phục vụ khách du lịch đến thăm quan.